DOANH NGHIỆP CÓ BẮT BUỘC PHẢI CÓ KẾ TOÁN KHÔNG? CÓ ĐƯỢC THUÊ DỊCH VỤ KẾ TOÁN BÊN NGOÀI KHÔNG?

Doanh nghiệp có bắt buộc phải bố trí nhân viên kế toán không? Doanh nghiệp mới thành lập có phải bổ nhiệm kế toán trưởng ngay không? Doanh nghiệp siêu nhỏ có được thuê dịch vụ kế toán bên ngoài không? Trường hợp không bố trí người làm kế toán có bị xử phạt không?

Đây là những vấn đề doanh nghiệp cần quan tâm khi thành lập và tổ chức hoạt động. Trong bài viết dưới đây, Đại lý thuế Địa Nam sẽ phân tích các quy định pháp luật về tổ chức công tác kế toán, kế toán trưởng và dịch vụ kế toán, cập nhật các văn bản có hiệu lực trong năm 2026.

1. Doanh nghiệp nào bắt buộc phải có kế toán?

Theo khoản 1 Điều 49 Luật Kế toán số 88/2015/QH13, đơn vị kế toán phải tổ chức bộ máy kế toán, bố trí người làm kế toán hoặc thuê dịch vụ làm kế toán.

Theo khoản 4 Điều 3 Luật Kế toán năm 2015, đơn vị kế toán bao gồm doanh nghiệp được thành lập và hoạt động theo pháp luật Việt Nam, chi nhánh, văn phòng đại diện của doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam và các đơn vị khác thuộc phạm vi quy định của điều luật này.

Như vậy, doanh nghiệp thuộc đối tượng áp dụng phải tổ chức công tác kế toán theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, pháp luật không bắt buộc mọi doanh nghiệp phải tuyển dụng một nhân viên kế toán làm việc toàn thời gian tại công ty.

Doanh nghiệp có thể lựa chọn bố trí nhân sự kế toán nội bộ hoặc thuê dịch vụ kế toán phù hợp với quy mô, đặc điểm hoạt động và nhu cầu quản lý.

1.1. Doanh nghiệp có bắt buộc phải có kế toán trưởng không?

Theo Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP, đơn vị kế toán phải bố trí kế toán trưởng, trừ các trường hợp được pháp luật quy định riêng.

Cụ thể:

• Đối với doanh nghiệp không thuộc nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ: Về nguyên tắc, phải bố trí kế toán trưởng theo quy định.

• Đối với doanh nghiệp siêu nhỏ: Được bố trí người phụ trách kế toán mà không bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng.

• Đối với doanh nghiệp chưa bổ nhiệm được kế toán trưởng ngay: Có thể bố trí người phụ trách kế toán hoặc thuê dịch vụ làm kế toán trưởng theo quy định. Thời gian bố trí người phụ trách kế toán trong trường hợp chuyển tiếp tối đa là 12 tháng.

Do đó, doanh nghiệp cần xác định đúng quy mô và tiêu chí phân loại doanh nghiệp siêu nhỏ trước khi quyết định hình thức tổ chức công tác kế toán.

1.2. Doanh nghiệp siêu nhỏ được áp dụng chế độ kế toán nào từ ngày 01/07/2026?

Một điểm cần lưu ý trong năm 2026 là Thông tư 58/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ.

Thông tư được ban hành ngày 25/05/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/07/2026, thay thế Thông tư 132/2018/TT-BTC.

Theo Điều 3 Thông tư 58/2026/TT-BTC:

• Doanh nghiệp siêu nhỏ được bố trí người làm kế toán theo các hình thức được quy định tại Thông tư, bao gồm thuê dịch vụ kế toán.

• Doanh nghiệp siêu nhỏ không bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng.

• Trường hợp bố trí người phụ trách kế toán thay cho kế toán trưởng, người phụ trách kế toán được ký thay kế toán trưởng trên chứng từ kế toán, sổ kế toán và báo cáo tài chính của đơn vị theo quy định.

• Doanh nghiệp siêu nhỏ được bố trí một số người thân của người quản lý theo danh sách và điều kiện quy định tại Thông tư để làm kế toán.

Ngoài ra, Thông tư 58/2026/TT-BTC hướng dẫn việc sử dụng chứng từ, ghi sổ kế toán và lập báo cáo tài chính phù hợp với doanh nghiệp siêu nhỏ. Việc xác định nghĩa vụ thuế vẫn phải thực hiện theo pháp luật thuế tương ứng.

Doanh nghiệp cần lưu ý rằng việc được miễn bố trí kế toán trưởng không đồng nghĩa với việc được miễn tổ chức công tác kế toán hoặc miễn thực hiện nghĩa vụ thuế.

2. Doanh nghiệp mới thành lập có phải bổ nhiệm kế toán trưởng ngay không?

Doanh nghiệp mới thành lập không mặc nhiên được miễn nghĩa vụ tổ chức công tác kế toán.

Theo Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP, trường hợp đơn vị chưa bổ nhiệm được kế toán trưởng ngay thì có thể bố trí người phụ trách kế toán hoặc thuê dịch vụ làm kế toán trưởng theo quy định. Thời gian bố trí người phụ trách kế toán trong trường hợp chuyển tiếp tối đa là 12 tháng.

Sau thời gian này, doanh nghiệp thuộc đối tượng bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng phải thực hiện theo quy định.

Riêng doanh nghiệp siêu nhỏ được bố trí người phụ trách kế toán mà không bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng.

Vì vậy, khi thành lập doanh nghiệp, chủ sở hữu hoặc người đại diện theo pháp luật cần xác định quy mô doanh nghiệp, tổ chức công tác kế toán và lựa chọn người thực hiện công việc kế toán phù hợp ngay từ đầu.

3. Doanh nghiệp có được thuê dịch vụ kế toán bên ngoài không?

Theo khoản 1 Điều 49 Luật Kế toán năm 2015 và Điều 22 Nghị định 174/2016/NĐ-CP, doanh nghiệp thuộc lĩnh vực kinh doanh có thể thuê đơn vị kinh doanh dịch vụ kế toán để thực hiện công việc kế toán, kế toán trưởng hoặc phụ trách kế toán theo quy định.

Do đó, doanh nghiệp không nhất thiết phải tuyển dụng kế toán làm việc toàn thời gian tại công ty.

Các hình thức tổ chức công tác kế toán doanh nghiệp có thể lựa chọn bao gồm:

• Tuyển dụng nhân viên kế toán nội bộ.

• Bố trí người phụ trách kế toán hoặc kế toán trưởng đáp ứng điều kiện pháp luật.

• Thuê đơn vị kinh doanh dịch vụ kế toán thực hiện công việc kế toán.

• Thuê dịch vụ kế toán trưởng hoặc phụ trách kế toán nếu đáp ứng các điều kiện tương ứng.

Đơn vị cung cấp dịch vụ và người trực tiếp thực hiện công việc phải đáp ứng các điều kiện theo Luật Kế toán và văn bản hướng dẫn, đồng thời không thuộc trường hợp bị cấm cung cấp dịch vụ kế toán.

Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp vẫn chịu trách nhiệm về việc tổ chức công tác kế toán và việc thuê dịch vụ kế toán theo quy định.

3.1. Lợi ích khi thuê dịch vụ kế toán bên ngoài

Đối với doanh nghiệp mới thành lập, doanh nghiệp siêu nhỏ hoặc doanh nghiệp chưa có nhu cầu tuyển dụng kế toán toàn thời gian, thuê dịch vụ kế toán có thể mang lại các lợi ích như:

• Tiết kiệm chi phí tuyển dụng, tiền lương và chi phí nhân sự.

• Được hỗ trợ xử lý chứng từ, sổ sách và lập báo cáo theo phạm vi hợp đồng.

• Hạn chế sai sót trong quá trình thực hiện nghĩa vụ kế toán, thuế.

• Lựa chọn dịch vụ phù hợp với số lượng chứng từ và tình hình hoạt động thực tế.

Khi thuê dịch vụ, doanh nghiệp nên kiểm tra điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán của đơn vị cung cấp, phạm vi công việc, trách nhiệm của các bên và điều khoản bàn giao hồ sơ trước khi ký hợp đồng.

Đặc biệt, cần phân biệt dịch vụ kế toán thông thường với dịch vụ kế toán trưởng hoặc phụ trách kế toán. Nếu doanh nghiệp thuộc đối tượng phải bố trí kế toán trưởng thì hợp đồng dịch vụ kê khai thuế thông thường không mặc nhiên thay thế được yêu cầu này.

4. Doanh nghiệp không bố trí người làm kế toán có bị xử phạt không?

Doanh nghiệp thuộc đối tượng bắt buộc tổ chức công tác kế toán nhưng không bố trí người làm kế toán, không bố trí kế toán trưởng theo quy định hoặc không thuê dịch vụ kế toán trong trường hợp cần thiết có thể bị xử phạt vi phạm hành chính.

Căn cứ xử phạt cần được đối chiếu theo Nghị định 41/2018/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán độc lập và các văn bản sửa đổi, bổ sung hiện hành, trong đó có Nghị định 132/2026/NĐ-CP.

Nghị định 132/2026/NĐ-CP được ban hành ngày 06/04/2026 và có hiệu lực từ ngày 21/05/2026, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 41/2018/NĐ-CP.

Khi xác định trách nhiệm xử phạt, cần lưu ý:

• Xác định chính xác hành vi vi phạm và điều khoản xử phạt tương ứng.

• Phân biệt trường hợp không bố trí người làm kế toán với trường hợp không bố trí kế toán trưởng.

• Xem xét các trường hợp doanh nghiệp được bố trí người phụ trách kế toán theo quy định.

• Xác định mức phạt áp dụng đối với cá nhân hay tổ chức theo quy định hiện hành.

Doanh nghiệp siêu nhỏ được pháp luật cho phép không bố trí kế toán trưởng không bị xem là vi phạm chỉ vì không có chức danh này. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải tổ chức công tác kế toán và thực hiện các nghĩa vụ liên quan theo quy định.

Để tránh áp dụng sai mức phạt, doanh nghiệp nên đối chiếu điều khoản cụ thể của Nghị định 41/2018/NĐ-CP sau khi được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 132/2026/NĐ-CP trước khi xác định mức phạt cho một hành vi thực tế.

5. Dịch vụ kế toán, thuế tại Đại lý thuế Địa Nam

Nếu doanh nghiệp của bạn đang chuẩn bị thành lập hoặc cần tổ chức lại công tác kế toán, việc lựa chọn phương án phù hợp ngay từ đầu sẽ giúp tiết kiệm chi phí và hạn chế rủi ro tuân thủ.

Đại lý thuế Địa Nam hỗ trợ tư vấn các vấn đề liên quan đến kế toán, thuế và nghĩa vụ tuân thủ của doanh nghiệp theo phạm vi dịch vụ cung cấp.

Liên hệ để được tư vấn về phương án tổ chức kế toán phù hợp với quy mô hoạt động của doanh nghiệp.