DOANH NGHIỆP PHÁ SẢN: AI SẼ QUẢN LÝ TÀI SẢN VÀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI CHỦ NỢ?

Trong hoạt động kinh doanh, không phải doanh nghiệp nào cũng có thể duy trì hoạt động ổn định. Khi doanh nghiệp lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán và bị yêu cầu mở thủ tục phá sản, một trong những vấn đề được các chủ nợ, người lao động và đối tác đặc biệt quan tâm là: Ai sẽ quản lý tài sản của doanh nghiệp? Làm thế nào để bảo đảm tài sản không bị tẩu tán và quyền lợi của các chủ nợ được bảo vệ?

Để bảo đảm quá trình giải quyết phá sản diễn ra minh bạch, công bằng và đúng pháp luật, pháp luật Việt Nam đã quy định cơ chế quản lý tài sản chặt chẽ thông qua Quản tài viên hoặc Doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản.

1. Quản tài viên hoặc Doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản là ai?

Quản tài viên là cá nhân có đủ tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề theo quy định của pháp luật, được Tòa án nhân dân chỉ định hoặc được các bên đề nghị để thực hiện việc quản lý, giám sát và thanh lý tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã trong quá trình giải quyết phá sản.( Luật phá sản 2014)

Bên cạnh đó, pháp luật cũng cho phép Doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản thực hiện các nhiệm vụ tương tự theo quyết định của Tòa án.

Sự tham gia của các chủ thể này nhằm bảo đảm việc quản lý tài sản được thực hiện độc lập, khách quan, hạn chế tối đa nguy cơ tài sản bị thất thoát hoặc bị sử dụng trái pháp luật.

2. Khi nào Quản tài viên được tham gia quản lý tài sản?

Sau khi Tòa án nhân dân thụ lý đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản, Thẩm phán sẽ xem xét việc chỉ định Quản tài viên hoặc Doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản theo quy định của pháp luật.

Kể từ thời điểm này, hoạt động quản lý tài sản của doanh nghiệp không còn hoàn toàn do người đại diện theo pháp luật hoặc chủ doanh nghiệp tự quyết định như trước. Mọi hoạt động liên quan đến tài sản đều phải chịu sự giám sát theo quy định của Luật Phá sản 2014 nhằm bảo đảm quyền lợi của các chủ nợ và các bên có liên quan.

3. Quản tài viên có những quyền và nhiệm vụ gì?

Theo Điều 16, Điều 17 và Điều 121 Luật Phá sản 2014, Quản tài viên hoặc Doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản có các quyền và nhiệm vụ:

• Kiểm kê, quản lý và bảo quản toàn bộ tài sản của doanh nghiệp.

• Giám sát hoạt động kinh doanh trong thời gian giải quyết phá sản.
• Xác minh tài sản, công nợ và các nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp.
• Thu hồi các khoản nợ phải thu và quản lý nguồn tiền của doanh nghiệp theo quy định.
• Lập danh sách chủ nợ, danh sách người mắc nợ và báo cáo Tòa án.
• Đề xuất áp dụng các biện pháp bảo toàn tài sản khi phát hiện dấu hiệu tẩu tán hoặc che giấu tài sản.
• Tham gia các cuộc họp chủ nợ theo quy định.
• Tổ chức thanh lý tài sản sau khi có quyết định tuyên bố phá sản.
• Thực hiện việc phân chia tài sản theo đúng trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định.

Những quyền và nhiệm vụ này giúp bảo đảm tài sản của doanh nghiệp được quản lý minh bạch, tránh thất thoát và tạo cơ sở để thanh toán công bằng cho các chủ nợ.

4. Doanh nghiệp có còn được tự do định đoạt tài sản?

Sau khi Tòa án mở thủ tục phá sản, nhiều giao dịch liên quan đến tài sản của doanh nghiệp sẽ bị hạn chế theo Điều 41 Luật Phá sản 2014. Chẳng hạn, doanh nghiệp không được tự ý:

• Chuyển nhượng tài sản có giá trị lớn.
• Tặng cho tài sản.
• Cầm cố, thế chấp hoặc bảo lãnh đối với tài sản của doanh nghiệp.
• Thanh toán các khoản nợ không đúng quy định.
• Thực hiện các giao dịch làm giảm giá trị khối tài sản của doanh nghiệp.

Nếu người quản lý doanh nghiệp cố tình tẩu tán tài sản, che giấu tài sản hoặc thực hiện các giao dịch nhằm trốn tránh nghĩa vụ với chủ nợ, các giao dịch đó có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu theo quy định của pháp luật. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, cá nhân liên quan còn có thể bị xử lý hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

5. Tài sản của doanh nghiệp sẽ được phân chia như thế nào?

Một trong những vai trò quan trọng nhất của Quản tài viên là tổ chức thanh lý tài sản và phân chia số tiền thu được theo đúng thứ tự ưu tiên được quy định tại Điều 54 Luật Phá sản 2014.

Theo đó, tài sản của doanh nghiệp sau khi thanh lý sẽ được thanh toán theo trình tự sau:

Thứ nhất, chi phí phá sản.

Thứ hai, các khoản nợ lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và các quyền lợi khác của người lao động theo hợp đồng lao động hoặc thỏa ước lao động tập thể.

Thứ ba, các khoản nợ phát sinh sau khi mở thủ tục phá sản nhằm mục đích phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Thứ tư, nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước, các khoản nợ không có bảo đảm, phần nghĩa vụ còn thiếu của khoản nợ có bảo đảm và các khoản nợ khác theo quy định của pháp luật.

Việc thanh toán được thực hiện theo đúng thứ tự ưu tiên nhằm bảo đảm công bằng giữa các chủ thể có quyền lợi liên quan.

6. Ý nghĩa của Quản tài viên trong thủ tục phá sản

Quản tài viên không chỉ là người quản lý tài sản mà còn đóng vai trò trung tâm trong toàn bộ quá trình giải quyết phá sản. Việc có Quản tài viên hoặc Doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản giúp:

• Bảo đảm tài sản của doanh nghiệp không bị thất thoát hoặc tẩu tán.
• Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ nợ.
• Bảo đảm quyền lợi của người lao động.
• Hỗ trợ Tòa án trong việc giải quyết vụ việc phá sản nhanh chóng, minh bạch và đúng quy định.
• Tăng tính công khai, khách quan trong quá trình thanh lý và phân chia tài sản.

Kết luận

Phá sản không đồng nghĩa với việc người quản lý doanh nghiệp được tự do định đoạt tài sản còn lại của doanh nghiệp. Ngay khi thủ tục phá sản được tiến hành, việc quản lý và giám sát tài sản sẽ do Quản tài viên hoặc Doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản thực hiện theo quy định của pháp luật. Đây là cơ chế quan trọng nhằm bảo đảm tài sản được bảo toàn, ngăn chặn hành vi tẩu tán tài sản và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của chủ nợ, người lao động cũng như các chủ thể có liên quan.