5 ĐIỂM PHÁP LÝ DOANH NGHIỆP CẦN BIẾT KHI LÀM THỦ TỤC PHÁ SẢN

Khi doanh nghiệp không còn khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn, tình trạng khó khăn kéo dài, không thể thương lượng hoặc tái cơ cấu công nợ và có nguy cơ bị chủ nợ yêu cầu mở thủ tục phá sản, doanh nghiệp cần chủ động xem xét phương án pháp lý phù hợp. Việc chậm xử lý có thể khiến công nợ gia tăng, tài sản bị ảnh hưởng và phát sinh thêm tranh chấp.

Đặc biệt, khi có đơn yêu cầu phá sản không đồng nghĩa doanh nghiệp ngay lập tức được xác định là “đang làm thủ tục phá sản” hoặc “đã phá sản”. Tình trạng pháp lý của doanh nghiệp được thay đổi theo quyết định của Tòa án và được Cơ quan đăng ký kinh doanh cập nhật theo quy định.

Theo Điều 72 Nghị định 168/2025/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 296/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp cần lưu ý 5 vấn đề sau:

1. Tòa án mở thủ tục phá sản: Doanh nghiệp chuyển sang “đang làm thủ tục phá sản”

Theo điểm a khoản 1 Điều 72, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ khi nhận được quyết định mở thủ tục phá sản của Tòa án, Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh chuyển tình trạng pháp lý của doanh nghiệp sang “đang làm thủ tục phá sản”.

Đối với chi nhánh, văn phòng đại diện và địa điểm kinh doanh, tình trạng pháp lý được chuyển sang “đang làm thủ tục chấm dứt hoạt động”.

Như vậy, không phải cứ có đơn yêu cầu phá sản là doanh nghiệp đã ở tình trạng đang làm thủ tục phá sản. Mốc pháp lý quan trọng là Tòa án phải có quyết định mở thủ tục phá sản.

2. Tòa án tuyên bố phá sản: Doanh nghiệp chuyển sang “đã phá sản”

Theo điểm b khoản 1 Điều 72, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được quyết định hoặc trích lục quyết định tuyên bố doanh nghiệp phá sản, Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh chuyển tình trạng pháp lý của doanh nghiệp sang “đã phá sản”.

Chi nhánh, văn phòng đại diện và địa điểm kinh doanh được chuyển sang tình trạng “đã chấm dứt hoạt động”.

Có thể hiểu đơn giản:

Mở thủ tục phá sản → Đang làm thủ tục phá sản → Tuyên bố phá sản → Đã phá sản.

Trường hợp Tòa án không mở thủ tục phá sản, theo điểm c khoản 1 Điều 72, Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh thực hiện lưu giữ thông tin tại Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.

3. Đình chỉ thủ tục phá sản không đồng nghĩa doanh nghiệp bị phá sản

Theo khoản 2 Điều 72, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được quyết định đình chỉ thủ tục phá sản của Tòa án, Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh chuyển tình trạng pháp lý của doanh nghiệp, chi nhánh, văn phòng đại diện và địa điểm kinh doanh về tình trạng pháp lý trước thời điểm có quyết định mở thủ tục phá sản.

Có thể hình dung:

Tình trạng ban đầu → Mở thủ tục phá sản → Đang làm thủ tục phá sản → Đình chỉ → Trở về tình trạng trước khi mở thủ tục.

Do đó cần phân biệt rõ:

Đình chỉ thủ tục phá sản ≠ Tuyên bố doanh nghiệp phá sản.

4. Quyết định đình chỉ hoặc tuyên bố phá sản bị hủy, tình trạng pháp lý có thể được thay đổi

Theo khoản 3 Điều 72, nếu quyết định đình chỉ thủ tục phá sản được đề nghị xem xét lại hoặc bị kiến nghị thì tình trạng pháp lý của doanh nghiệp sẽ được xử lý theo quyết định giải quyết của Tòa án.

• Tòa án giữ nguyên quyết định đình chỉ: Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh lưu giữ thông tin.
• Tòa án hủy quyết định đình chỉ và giao cho Thẩm phán tiếp tục giải quyết thủ tục phá sản: doanh nghiệp được chuyển lại tình trạng “đang làm thủ tục phá sản”.

Đặc biệt, theo khoản 4 Điều 72, nếu quyết định tuyên bố doanh nghiệp phá sản bị Tòa án hủy và hồ sơ được giao cho Tòa án có thẩm quyền giải quyết lại thì doanh nghiệp cũng được chuyển sang tình trạng “đang làm thủ tục phá sản”.

Như vậy, tình trạng “đã phá sản” có thể được thay đổi nếu quyết định tuyên bố phá sản bị hủy theo trình tự pháp luật và vụ việc được giải quyết lại.

5. Thông tin về tình trạng phá sản được liên thông với hệ thống đăng ký thuế

Theo khoản 5 Điều 72, thông tin về doanh nghiệp đang làm thủ tục phá sản hoặc đã phá sản, cũng như thông tin về chi nhánh, văn phòng đại diện và địa điểm kinh doanh đang làm thủ tục chấm dứt hoạt động hoặc đã chấm dứt hoạt động, được truyền sang Hệ thống ứng dụng đăng ký thuế để cập nhật.

Quy định này nhằm bảo đảm thông tin về tình trạng pháp lý của doanh nghiệp được đồng bộ giữa hệ thống đăng ký doanh nghiệp và hệ thống đăng ký thuế.

Tuy nhiên, cần lưu ý: việc doanh nghiệp được cập nhật tình trạng “đã phá sản” không có nghĩa mọi nghĩa vụ thuế, nghĩa vụ tài chính hoặc nghĩa vụ đối với chủ nợ tự động được xóa bỏ. Việc xử lý các nghĩa vụ này vẫn phải căn cứ vào quy định pháp luật có liên quan.

⚖️ KHUYẾN NGHỊ

Phá sản không đơn thuần là việc chấm dứt hoạt động của doanh nghiệp mà là một thủ tục pháp lý liên quan trực tiếp đến tài sản, công nợ, người lao động, chủ nợ và trách nhiệm của doanh nghiệp.

Vì vậy, khi doanh nghiệp có dấu hiệu mất khả năng thanh toán, có nguy cơ bị yêu cầu mở thủ tục phá sản hoặc đang trong quá trình giải quyết thủ tục phá sản, việc chủ động rà soát hồ sơ, công nợ, tài sản và nghĩa vụ pháp lý là rất cần thiết.